‘സമസ്ഥാന’ങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടി

ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു ശങ്കർ വരച്ച കാർട്ടൂണ്‍ 1953

ആന്ധ്രപ്രദേശ് വിഭജിച്ച് തെലങ്കാന സംസ്ഥാനം രൂപവത്കരിക്കുന്ന നടപടിക്രമങ്ങള്‍ക്ക് തുടക്കംകുറിക്കാന്‍ ദല്‍ഹിയില്‍ നടന്ന യു.പി.എ ഏകോപന സമിതി, കോണ്‍ഗ്രസ് പ്രവര്‍ത്തക സമിതി യോഗങ്ങള്‍ സര്‍ക്കാറിനോട് ഔപചാരികമായി അഭ്യര്‍ഥിച്ചിരിക്കുന്നു. തീരുമാനത്തെ അനുകൂലിച്ചുള്ള ആഘോഷ പ്രകടനങ്ങളും എതിര്‍ത്ത് കൊണ്ടുള്ള പ്രതിഷേധങ്ങളും കൊണ്ട് ആന്ധ്രപ്രദേശ്‌ സംഘര്‍ഷഭരിതമായിരിക്കുന്നു. ആന്ധ്രയിലെ സ്ഥിതിഗതികള്‍ എങ്ങനെ നിയന്ത്രണാതീതമാക്കാം എന്ന് ആലോചിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കേന്ദ്ര സര്‍ക്കാരിനു കനത്ത പ്രഹരമേല്‍പ്പിച്ചു കൊണ്ട് പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള സമരങ്ങളുടെ ഒരു നീണ്ട നിര തന്നെ ശക്തിയാര്‍ജ്ജിച്ചു കഴിഞ്ഞു. മഹാരാഷ്ട്രയില്‍നിന്ന് വിദര്‍ഭ, ബംഗാളില്‍ നിന്ന് ഗൂര്‍ഖാലാന്‍ഡ്, അസമില്‍ നിന്ന് ബോഡോ ലാന്‍ഡ്, അര്‍ബി അംഗ്ലോങ്, നാഗാലാന്‍ഡിലെയും അസമിലെയും പ്രദേശങ്ങള്‍ കൂട്ടിച്ചേര്‍ത്ത് ദിമാലാന്‍ഡ്, മണിപ്പുരില്‍ കുക്കിലാന്‍ഡ്, മേഘാലയയില്‍ ഗാരോലാന്‍ഡ്, കര്‍ണാടകത്തില്‍ കുടക്, തമിഴ്നാട്ടില്‍ കൊങ്ക്നാട് , ഉത്തര്‍ പ്രദേശില്‍ നിന്ന് അവധ്പ്രദേശ്, പൂര്‍വാഞ്ചല്‍, ബുന്ദേല്‍ഖണ്ഡ്, പശ്ചിമാഞ്ചല്‍ അല്ലെങ്കില്‍ ഹരിത്പ്രദേശ് എന്നീ നാല് സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ എന്നിങ്ങനെ പട്ടിക നീളുകയാണ്. പ്രാദേശിക വാദം ഉന്നയിച്ചു കൊണ്ട് അധികാരക്കസേരയിലെക്കുള്ള എളുപ്പവഴി തീര്‍ക്കുക എന്നതു മാത്രമാണോ ഈ സമരങ്ങളുടെ പ്രചോദനം. അതോ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ശേഷമുള്ള ആറു പതിറ്റാണ്ടുകളില്‍ കടന്നു വന്ന പ്രധാന പാതകളില്‍ അവഗണിക്കപ്പെട്ടവരുടെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ ആണോ ഇതെല്ലാം? വികസനപരമായ പിന്നോക്കാവസ്ഥ പരിഹരിക്കാനുള്ള ഒറ്റമൂലിയാണോ പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണം..?

കൊളോണിയല്‍ ചൂഷണത്തിനെതിരെയുള്ള സമരത്തില്‍ പ്രതി സന്ധികളില്‍ അടിപതറാതെ ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരനേയും മുന്നോട്ടു നയിച്ചത് നല്ല നാളെയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പിടി സ്വപ്നങ്ങളായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്‍റെ ആദ്യ നാളുകളില്‍ തന്നെ അത് സാധ്യമാക്കിയ മൂല്യങ്ങളെയും മുന്നോട്ടു നയിച്ച സ്വപ്നങ്ങളെയും ഉള്‍ക്കൊണ്ടു കൊണ്ട് നിര്‍മ്മിച്ച്‌ നിയമമാക്കിയ ഭരണഘടന ഉറപ്പു നല്‍കിയത് എല്ലാ പൌരന്മാര്‍ക്കും തുല്യ സ്വാതന്ത്ര്യവും സമത്വവും നീതിയുമായിരുന്നു.പിന്നീട് വാഗ്ദാനങ്ങള്‍ നടപ്പിലാക്കാന്‍ വേണ്ടി രൂപികരിക്കപ്പെട്ട പഞ്ച വത്സര പദ്ധതികളും ആസൂത്രണ കമ്മീഷനുകളും സംസാരിച്ചത് വളര്‍ച്ച,വികസനം, പുരോഗതി, സ്വയം പര്യാപ്തത, സമത്വം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് തന്നെ ആയിരുന്നു. ( The major goals of Five year plans are Growth, Modernization, Self reliance, Equity). പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികളില്‍ ആദ്യ ഒന്‍പതില്‍ അഞ്ചും ലക്‌ഷ്യം വച്ചിരുന്നതിനേക്കാള്‍ ഉയര്‍ന്ന വളര്‍ച്ചാനിരക്ക് കൈവരിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് വന്ന പദ്ധതികളിലും ലക്‌ഷ്യം വച്ചിരുന്ന (ഉയര്‍ന്ന)വളര്‍ച്ചാനിരക്ക് ഏറെക്കുറെ കൈവരിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞു. പദ്ധതികളുടെ പ്രധാന ഉദ്ദേശ്യങ്ങള്‍ ആയ വികസനവും പുരോഗതിയും സ്വയം പര്യാപ്തതയും ഏറെക്കുറെ നേടിയെടുത്തു. എന്നാല്‍ വികസനത്തിന്‍റെ സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ കാര്യമാകട്ടെ പുരോഗതിയിലേക്കുള്ള യാത്രയില്‍ നാം നിഷ്കരുണം മറന്നു കളഞ്ഞു.

“ഇന്ത്യ അഥവാ ഭാരതം” സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മ (union of states) ആയിരിക്കുമെന്ന് ഭരണഘടന നിജപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. സ്വതന്ത്രഭാരതത്തിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ തന്നെ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ രൂപവത്കരിക്കണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായിരുന്നു. ഇതെ തുടർന്ന് ജസ്റ്റിസ് ഫസൽ അലിയുടെ അദ്ധ്യക്ഷതയിൽ സംസ്ഥാന പുനർ‌സംഘടനാ കമ്മീഷനെ 1953-ൽ നിയമിച്ചു. ഈ കമ്മിറ്റിയുടെ നിർ‌ദ്ദേശമനുസരിച്ചാണ് 1956-ൽ ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾ പുനർനിർ‌ണ്ണയിച്ച് സംസ്ഥാന പുനർ‌സംഘടനാ നിയമം പാസാക്കപ്പെട്ടത്. അതിനു ശേഷം സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്ര ഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും അതിരുകള്‍ പല തവണ മാറ്റി വരച്ചു. വികസനപരമായ പിന്നോക്കാവസ്ഥ, സാംസ്കാരികവും ഭൂമി ശാസ്ത്രപരവുമായ വ്യത്യാസങ്ങള്‍, അധികാര വിനിയോഗത്തിനുള്ള അസൗകര്യങ്ങള്‍ തുടങ്ങിയ ന്യായീകരണങ്ങള്‍ ഉന്നയിച്ചു കൊണ്ട് ഒട്ടേറെ പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ രൂപം കൊണ്ടു.

കേന്ദ്ര സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരുകളുടെ അധികാരവും അതിന്‍റെ അതിര്‍വരമ്പുകളും ഭരണ പരമായ കടമകളും ഭരണഘടന വ്യക്തമായിതന്നെ നിര്‍വചിച്ചിട്ടുണ്ട് (Union list, State list, Concurrent List). സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ആവിഷ്കരിച്ച ഏതാണ്ട് എല്ലാ പദ്ധതികളും നടപ്പിലാക്കിയത് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരുകളുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടെ ആയിരുന്നു. എന്നാല്‍ സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ അവരുടെ കടമകള്‍ നിര്‍വഹിക്കുന്നതില്‍ എത്രത്തോളം ശുഷ്കാന്തി കാണിച്ചു? ഇതിനു ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമാണ് ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമം. വികസനത്തിനുള്ള ഫലങ്ങള്‍ തുല്യതയോടെ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനും അസമത്വം ഒഴിവാക്കുന്നതിനും ദാരിദ്ര്യ നിര്‍മാര്‍ജ്ജനത്തിനുമുള്ള പ്രാഥമിക നടപടി എന്ന നിലയില്‍ ആണ് നമ്മുടെ ഭരണഘടനാ ശില്‍പികള്‍ ഭൂപരിഷകരണത്തെ കണ്ടത്. തൊഴിലെടുക്കുന്ന ഭൂമിയുടെ അവകാശം ജനങ്ങള്‍ക്ക്‌ തന്നെ നല്‍കാതെ വികസനം സാധ്യമല്ല എന്ന് ഏതാണ്ട് എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളും ‘തത്വത്തില്‍’ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തതാണ്. കൈവശം വയ്ക്കാവുന്ന ഭൂമിയുടെ അളവ് പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും , മിച്ചഭൂമി ഭൂരഹിതര്‍ക്ക് വിതരണം ചെയ്യാന്‍ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന Agricultural Land ceiling act, 1961 ഓടെ ഇന്ത്യയിലെ ഒട്ടു മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളും പാസ്സാക്കിയിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഭൂപരിഷ്കരണം വിജയകരമായി (ഒറ്റപ്പെട്ട വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ ഇല്ലെന്നല്ല !) നടപ്പിലാക്കിയത് കേരളത്തിലും പശ്ചിമ ബംഗാളിലും മാത്രമായിരുന്നു. മറ്റുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളില്‍ ഭൂപരിഷകരണത്തിന് പ്രധാന തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചത് ഭൂമിശാസ്ത്ര പരമായ വിസ്തൃതിയോ സാംസ്കാരിക വ്യത്യാസങ്ങളോ ആയിരുന്നില്ല , മറിച്ച് അവിടെയുള്ള സര്‍ക്കാരുകള്‍ നിയമം നടപ്പിലാക്കാന്‍ ഉള്ള രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയോ ആര്ജ്ജവമോ കാണിച്ചില്ല എന്നത് തന്നെയാണ്.



ഭൂപരിഷ്കരണത്തിന്റെ അഭാവം ഹരിത വിപ്ലവവും മറ്റു കാര്‍ഷിക ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന നേട്ടങ്ങള്‍ ഒരു ചെറിയ വിഭാഗം ഭൂപ്രഭുക്കന്മാരുടെ കൈകളില്‍ എത്തിച്ചു. രാഷ്ട്രീയത്തിലും ഭരണസംവിധാനങ്ങളിലും അത് അവര്‍ക്ക് കൂടുതല്‍ സ്വാധീനമുണ്ടാക്കി. പിന്നീട് അവര്‍ സൃഷ്ടിച്ച നിയമങ്ങള്‍ സാധാരണ ജനതയെ വികസനപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ നിന്ന് കൂടുതല്‍ അകറ്റി. ഭരണതലത്തിലും ഉദ്യോഗസ്ഥ തലത്തിലുമുള്ള അഴിമതി ഇതിനു ആക്കം കൂട്ടി. ഉള്ളവനും ഇല്ലാത്തവനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം വര്‍ധിക്കുന്നതോടൊപ്പം മേഖലകള്‍ തമ്മിലും വികസനത്തില്‍ വലിയ അന്തരം ദൃശ്യമായി. രണ്ട് ദശാബ്ദമായി ഇന്ത്യ പിന്തുടരുന്ന സാമ്പത്തിക ഉദാരവല്‍ക്കരണ നയങ്ങള്‍ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതല്‍ രൂക്ഷമാക്കി. സാമ്പത്തിക ഉദാരവല്‍ക്കരണം വികസനം കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും അതിന്റെ നേട്ടങ്ങളില്‍ പലതും താഴെത്തട്ടുകാര്‍ക്ക് അപ്രാപ്യമായിരുന്നു

വികസനത്തെ സംബന്ധിച്ച ഔദ്യോഗികവും അനൌദ്യോകികവുമായ കണക്കെടുപ്പുകളില്‍ കേരളം പോലുള്ള ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ വലിയ സംസ്ഥാനങ്ങളെ ബഹുദൂരം പിന്തള്ളുന്നത് പതിവാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വലുപ്പക്കുറവിന്‍റെ ആനുകൂല്യമായി പലപ്പോഴും ഇത് തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. എന്നാല്‍ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ചാല്‍ പലപ്പോഴും ഇത് തെറ്റാണ് എന്ന് കാണാന്‍ കഴിയും. അധികാര വികേന്ദ്രീകരണം, ഭൂപരിഷ്കരണം, പഞ്ചായത്ത്‌രാജ്‌ നഗരപാലികകളുടെ പങ്കാളിത്തം, ആസൂത്രണത്തിലെ പൊതു ജനപങ്കാളിത്തം, അഴിമതിയുടെ (താരതമ്യേനയുള്ള) അഭാവം, ഉദ്യോഗസ്ഥ തലത്തിലുള്ള കാര്യപ്രാപ്തിയുടെ അന്തരം തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ ഘടകങ്ങള്‍ ഇതിനെ സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ട്.



പുതിയ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ രൂപീകരണം പ്രാദേശികവികസനത്തിന്‌ എത്രത്തോളം സഹായകമായിരുന്നു എന്ന് തിരിഞ്ഞു നോക്കുന്നത് കൌതുകകരമായ കാര്യമാണ്. ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തില്‍ വിഭജിക്കപ്പെട്ട സംസ്ഥാനങ്ങള്‍ 2000 നവംബറില്‍ പുനര്‍വിഭജിക്കപ്പെട്ടപ്പോള്‍ രൂപംകൊണ്ട ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, ജാര്‍ഖണ്ഡ്, ഉത്തരാഖണ്ഡ് എന്നിവയുടെ കാര്യം തന്നെയെടുക്കാം. അന്നത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സംസ്ഥാനം ആയിരുന്ന മധ്യപ്രദേശിനെ വിഭജിച്ച് രൂപംകൊണ്ട സംസ്ഥാനമാണ് ഛത്തീസ്‌ഗഢ്. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളാല്‍ സമ്പന്നമായ ചെറിയ സംസ്ഥാന രൂപീകരണം സംസ്ഥാനത്തെ അധികാരവിനിയോഗത്തെ സുഗമമാക്കും എന്നും വികസന പാതയില്‍ നയിക്കും എന്നും ധരിച്ചവര്‍ക്ക് തെറ്റി. വികസനത്തിലെ അസന്തുലിതത്വം മാവോയിസ്റ്റ്‌ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ആക്രമണങ്ങളിലേക്കും അരാജകത്വത്തിലേക്കും നയിച്ചു. ധാതുലവണങ്ങള്‍കൊണ്ട് സമ്പന്നമാണ് ജാര്‍ഖണ്ഡ്. കാലിത്തീറ്റകുംഭകോണംപോലുള്ള കേസുകളില്‍പ്പെട്ട് ബിഹാറിലെ രാഷ്ട്രീയം മലീമസമായപ്പോള്‍ ജാര്‍ഖണ്ഡ് രൂപീകരണം അതില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു മുഖച്ഛായ സൃഷ്ടിക്കുമെന്നായിരുന്നു എല്ലാ ജാര്‍ഖണ്ഡികളുടെയും പ്രതീക്ഷ. സംസ്ഥാനം രൂപംകൊണ്ടതിനൊപ്പം രാഷ്ട്രീയ അനിശ്ചിതത്വവും ജാര്‍ഖണ്ഡിന്റെ കൂടപ്പിറപ്പായി. ഈ അനിശ്ചിതത്വം മുതലെടുത്ത് കോൺഗ്രസിന്റെയും ആര്‍ജെഡിയുടെയും പിന്തുണയോടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായ മധുകോഡ 23 മാസത്തെ ഭരണംകൊണ്ട് മധുകോഡ 4575 കോടി രൂപ കീശയിലാക്കി അധികാര ദുര്‍വിനിയോഗത്തിന്‍റെ മികച്ച ഉദാഹരണം ആയി മാറി. ഉത്തരാഖണ്ഡില്‍നിന്നുള്ള വാര്‍ത്തയും വ്യത്യസ്തമല്ല. നിയമസഭയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന കോൺഗ്രസിന്റെയും ബിജെപിയുടെയും ഉത്തരാഖണ്ഡ് ക്രാന്തിദളിന്റെയും നേതാക്കള്‍ക്കുമാത്രമാണ് നേട്ടമുണ്ടായത്. ഉത്തരാഖണ്ഡ് പുതിയ സംസ്ഥാനമായി രൂപീകരിച്ചതോടെ ഉത്തര്‍പ്രദേശിനെ വെല്ലുന്ന അഴിമതിയാണ് സംസ്ഥാനത്ത് അരങ്ങേറുന്നത്.

വികസനത്തിലുള്ള അസന്തുലിതാവസ്ഥക്കും അവഗണനയ്ക്കും എതിരെയുള്ള പ്രാദേശിക സമരങ്ങള്‍ പുതിയ അധികാര മേഖലകള്‍ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള സമരങ്ങള്‍ ആയി വഴിമാറുക(/വഴി തെറ്റുക)യാണ് പതിവ്. ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രാദേശികസമരങ്ങളെയും പ്രാദേശിക പാര്‍ടികളെയും പലപ്പോഴും മുഖ്യധാരാ രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികള്‍ അധികാര വടം വലിയില്‍ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ബംഗാളില്‍ പ്രതിപക്ഷത്തിരിക്കുമ്പോള്‍ കൈയ്യയച്ചു സഹായം ചെയ്തു കൊടുത്തിരുന്ന മമത ബാനര്‍ജിയ്ക്ക് വലിയ തലവേദന സൃഷ്ടിക്കുകയാണല്ലോ ഇപ്പോള്‍ ഗൂര്ഘാലാണ്ടുകാര്‍. വൈഎസ്ആര്‍ കോണ്‍ഗ്രസിന്‍റെ വരവോടെ ജനസ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെട്ട ആന്ധ്രയില്‍ വരുന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ തെലങ്കാനയിലെങ്കിലും പിടിച്ചു നില്‍ക്കാനുള്ള കോണ്ഗ്രസ്സിന്റെ അവസാനത്തെ അടവാണ് തെലങ്കാന സംസ്ഥാന രൂപീകരണം എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവര്‍ കുറവല്ല.

എന്നാല്‍ നയ രൂപീകരണത്തിലും ആസൂത്രണത്തിലും പദ്ധതി നടത്തിപ്പിലും ജനപങ്കാളിത്തമുള്ള, സുതാര്യവും അഴിമതി രഹിതവുമായ ഒരു ഭരണ സംവിധാനവും , മൂല്യാധിഷ്ടിതവും ആത്മാര്‍ഥവും ആയ ഒരു ജനാധിപത്യ സാമൂഹികക്രമവും ഇല്ലാത്തിടത്തോളം കാലം ഭൂപടം മാറ്റി വരയ്ക്കുന്നത് കൊണ്ട് മാത്രം പൊതു ജനതയുടെ ജീവിത പ്രശ്നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കപെടുമെന്നു കരുതാൻ കഴിയില്ല.  

ആയിരമുണ്ണികനികള്‍ക്ക് തൊട്ടിലും താരാട്ടുമായ്

ഏപ്രില്‍ ഇരുപത്തി രണ്ട്  , ഭൌമ ദിനം.

വലിയ ആരവങ്ങള്‍ ഒന്നുമില്ലാതെ , ഒരു മരം പോലും വച്ചു പിടിപ്പിക്കാതെ, തിരക്കിനിടയില്‍ അതങ്ങ് കടന്നു പോയി.

ബൊളീവിയ എന്ന് കേള്‍ക്കുമ്പോള്‍ തന്നെ ഒരു പക്ഷെ ചെഗുവേരയുടെ മുഖമായിരിക്കും നമ്മുടെ മനസ്സില്‍ ഓടിയെത്തുന്നത് .ഇപ്പോള്‍ നമ്മള്‍ ബൊളീവിയയെ പരിചയപ്പെടാന്‍ പോകുന്നതും തികച്ചും വിപ്ലവകരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന മറ്റൊരു കാര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് .  പ്രകൃതി ചൂഷണത്തിനും,വനനശീകരണത്തിനും വ്യവസായങ്ങള്‍ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള  കുടിയൊഴിക്കലിനും,  എതിരെയുള്ള സമരങ്ങള്‍ക്ക്  പുറന്തിരിഞ്ഞു നില്‍ക്കുകയോ അടിച്ചമര്‍ത്താന്‍ ശ്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നത് (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രമായ ) ഇന്ത്യയടക്കമുള്ള ലോക രാഷ്ട്രങ്ങള്‍ക്ക് പതിവ് ശീലമായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുകയാണ് . എന്നാല്‍ ഭൂമിമാതാവിനും  അതിലെ ഓരോ ജീവ കണത്തിനും ചില അവകാശങ്ങള്‍ ഉണ്ടെന്നു തിരിച്ചറിയുകയും അവയുടെ അവകാശ സംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടി നിയമം (Act of the Rights of Mother Earth ) പാസ്സാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ രാജ്യം എന്ന രീതിയില്‍ ശ്രദ്ധ നേടിയിരിക്കുന്നു ബൊളിവിയ. ഭൂമിയെ അമ്മയും ദേവിയുമായി ആരാധിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിലാണ് ബൊളീവിയക്കാർ . ഭൂമിയെ ഭൂമാതാവ് എന്ന് മാത്രം വിളിക്കാനിഷ്ടപ്പെടുന്നവര്‍- പച്ചാമാമ അഥവാ അമ്മഭൂമി  (Pachamama) എന്നാണ് അവർ ഭൂമിയെ വിളിക്കുന്നത്.

ഈവോ മൊറൈല്‍സ്

കോളനിവല്‍ക്കരണത്തിന്റെയും , അതില്‍ നിന്നു സ്വതന്ത്രയായതിനു ശേഷം  വന്ന ഭരണകൂടങ്ങളുടെ വ്യവസായ/മുതലാളിത്ത/കമ്പോള വല്‍ക്കരണത്തിന്റെയും കൂടപ്പിറപ്പായ പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങള്‍ ഒരുപാട് അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്ന ഒരു പ്രദേശമാണ് ബൊളീവിയ. ടിന്‍, സ്വര്‍ണം, വെള്ളി ഖനനത്തിന്റെ ദൂഷ്യ ഫലങ്ങള്‍ വേറെയും. ഉയരുന്ന അന്തരീക്ഷ ഊഷ്മാവ്, ഗ്ലെഷ്യറുകളിലെ    മഞ്ഞുരുകല്‍, അടിക്കടിയുണ്ടാകുന്ന വരള്‍ച്ചയും വെള്ളപ്പൊക്കവും മണ്ണിടിച്ചിലും തുടങ്ങി നിരവധി പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങള്‍ കൊണ്ടു വലഞ്ഞിരിക്കുകയാണ് ബൊളീവിയ. ഒരു പക്ഷെ ഇത് തന്നെയായിരിക്കണം പൊതുവേ പരിസ്ഥിതി, സോഷ്യലിസ്റ് ആശയങ്ങളോട് ആഭിമുഖ്യം പുലര്‍ത്തുന്ന ഈവോ മൊറൈല്‍സ്   ഭരണകൂടത്തിനെ ഇത്തരമൊരു വിപ്ലവകരമായ തീരുമാനമെടുക്കാന്‍ പ്രേരിപ്പിച്ചത് . "പച്ചമാമ"യുടെ ആത്മാവ് തൊട്ടറിഞ്ഞ തദ്ദേശ ഗോത്രവര്‍ഗത്തില്‍ നിന്നുമുള്ള ആദ്യത്തെ ബൊളീവിയന്‍ രാഷ്ട്ര തലവന്‍ ആണല്ലോ  ഈവോ മൊറൈല്‍സ്.

നിയമം അനുസരിച്ച്  ഭൂമാതാവ്  എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും ഊട്ടി വളര്‍ത്തുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അമ്മയാണ്, പവിത്രവും ഉര്‍വ്വരവുമായ ജീവന്റെ ഉറവിടമാണ്...(She is sacred, fertile and the source of life that feeds and cares for all living beings in her womb.She is in permanent balance, harmony and communication with the cosmos. She is comprised of all ecosystems and living beings, and their self-organisation.")  അവള്‍ക്കും ചില അവകാശങ്ങള്‍ ഉണ്ട് . അവ പാലിക്കപ്പെടെണ്ടതു   ഓരോ ജീവജാലത്തിന്റെയും  കടമയാണ് , നില നില്‍പ്പിന്റെ പ്രശ്നവുമാണ്.

നിയമം അനുശാസിക്കുന്ന അവകാശങ്ങളില്‍ താഴെപ്പറയുന്നവ ഉള്‍പ്പെടുന്നു

1. To life: നില നില്‍പ്പിനു വേണ്ടിയുള്ള അവകാശം ( The right to maintain the integrity of living systems and natural processes ) ജൈവവ്യൂഹത്തെയും പ്രകൃതിപ്രക്രിയകളേയും കാത്തുരക്ഷിക്കുന്നതിനും നിലനിർത്തുന്നതിനുമുള്ള അവകാശം
2. To the diversity of life: ജൈവവൈവിധ്യ  സംരക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം ( Preservation of differentiation and variety of beings that make up Mother Earth, without being genetically altered or structurally modified in an artificial way, so that their existence, functioning or future potential would be threatened. ജൈവവൈവിധ്യത്തെ കൃത്രിമ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയുള്ള ജനിതകപരിവർത്തനത്തിൽ നിന്നും ഘടനാപരമായ നവീകരണത്തിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള അവകാശം
3. To water: ജല സംരക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം  The right to preserve the functionality of the water cycle.  ജലം നിരവഹിക്കുന്ന ജൈവ ധര്മത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും ജലം മലിനമാകാതെയുള്ള സംരക്ഷണവും
4. To clean air: വായുവിന്റെ ഘടനയും ഗുണവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള അവകാശം  The right to preserve the quality and composition of air for sustaining living systems
5. To equilibrium:ജൈവ പ്രക്രിയകളുടെ തുടര്‍ച്ച നില നിര്‍ത്താനായി  ഭൌമഘടകങ്ങളുടെ പരസ്പരബന്ധം, പരസ്പരാശ്രിതത്വം, പരസ്പര സഹായം, പ്രവർത്തനക്ഷമത എന്നിവ സന്തുലിതാവസ്ഥയിൽ നിലനിർത്തുന്നതിനും പരിപാലിക്കുന്നതിനും ഉള്ള അവകാശം.
6. To restoration: The right to timely and effective restoration of living systems affected by human activities directly or indirectly. ( മനുഷ്യന്റെ പ്രത്യക്ഷവും പരോക്ഷവുമായ പ്രവര്‍ത്തികള്‍ മോശമായി ബാധിച്ച ജീവ ജാലങ്ങളുടെ സമയോചിതവും ഫല പ്രദവുമായ പുനരുജ്ജീവനം )
7. To pollution-free living: ഭൂമിയുടെ നൈര്‍മല്യം കാത്തു സൂക്ഷിക്കാനുള്ള അവകാശം. 

അമ്മ ഭൂമിയുടെ അവകാശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിനു ചില അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങള്‍ പാലിക്കപ്പെടെണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ് എന്നും നിയമം ഓര്‍മ്മിപ്പിക്കുന്നു.

1. മനുഷ്യന്റെ പ്രവര്‍ത്തങ്ങളും  ഭൂമിയുടെ/ പ്രകൃതിയുടെ  തനത്  പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനാവസ്ഥ പരിപാലിക്കുക
2. വരും തലമുറയുടെ നില നില്‍പ്പിനു വേണ്ടി അമ്മഭൂമിയുടെ അവകാശങ്ങളെ ബഹുമാനിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും മാത്രമല്ല അവ പാലിക്കപ്പെടുന്നു എന്നുറപ്പ് വരുത്തുകയും ചെയ്യുക.
3. ജൈവ പ്രകൃതിയെ വാണിജ്യ വല്ക്കരിക്കാതിരിക്കുക.
4. ഉല്‍പ്പാദന/ ഉപഭോഗ പ്രക്രിയകളില്‍ ലാഭം കൊയ്യാനുള്ള ആവേഗത്തിനിടയില്‍ അമ്മ ഭൂമിയുടെ അവകാശങ്ങളെ വിസ്മരിക്കാതിരിക്കുക
5. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെ ഉപയോഗത്തില്‍ മിതത്വം പാലിക്കുക.
6. ഭൂ മാതാവിന്റെ അവകാശ സംരക്ഷണത്തില്‍ സാമൂഹ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പു വരുത്തുക..

നിയമത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം പരക്കെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടുവെങ്കിലും നിയമം ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കുന്നത്  സംബന്ധിച്ച് ചില സംശയങ്ങളും ഉയര്‍ന്നു വന്നിട്ടുണ്ട്. ഖനന വ്യവസായത്തെ ഗണ്യമായ തോതിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയാണ് ബൊളീവിയയുടേത്. രണ്ടായിരത്തി പത്തില്‍ ബൊളീവിയയുടെ കയറ്റുമതിയുടെ എഴുപത് ശതമാനവും ധാതുദ്രവ്യങ്ങൾ, എണ്ണ-പ്രകൃതി വാതകങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു. ഭൂമാതാവിന്റെ അവകാശങ്ങള്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ഹനിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു മേഖലയാണ് ഖനന വ്യവസായം എന്ന് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതില്ലല്ലോ. എന്നാല്‍  രാജ്യത്തെ സ്വകാര്യ മേഖലയിലുള്ള  എണ്ണ, ധാതു  ഖനന  വ്യവസായങ്ങളെയെല്ലാം  ദേശ  സാല്‍ക്കരിച്ചതിലൂടെ പ്രകൃതി സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ബാധ്യത/ അവകാശം/ കടമ സര്‍ക്കാരിന്റെ ഭാഗത്ത്‌ തന്നെ നില നിര്‍ത്തിയത്  അഭിനന്ദനീയം തന്നെയാണ്. കുത്തക വ്യവസായികളുടെ ശക്തമായ വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ക്കും പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്കും ഇടയിലാണിത് എന്നോര്‍ക്കണം. ഇങ്ങനെയൊരു നിയമം നടപ്പിലാക്കുക എന്നത് തീര്‍ച്ചയായും വളരെ പ്രയാസമുള്ള കാര്യമാണ്. പക്ഷെ വെറും സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു മാത്രം തന്നെ ഈ നിയമത്തിനു പലതും ചെയ്യാന്‍ കഴിയുമെന്ന് കഴിഞ്ഞ ഒരു വര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ തന്നെ തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്  . ഏറെ പ്രതിഷേധങ്ങള്‍ക്ക്  വഴിവെച്ച ആമസോണ്‍   നദീതടത്തിലൂടെയുള്ള ഹൈവേ  നിര്‍മ്മാണ  പ്രക്രിയകള്‍ റഫറണ്ടം നടത്തിയതിനു ശേഷം മാത്രം തുടങ്ങിയാല്‍ മതി എന്ന്  മോറെല്‍സിനെക്കൊണ്ട്  തന്നെ തീരുമാനം എടുപ്പിക്കുന്നതില്‍  ഈ നിയമത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം  തീര്‍ച്ചയായും സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്.

നിയമം വികസന വിരുദ്ധമാണ്  എന്നതാണ് ഇതിനെതിരെ ഉയര്‍ന്നിട്ടുള്ള പ്രധാന വിമര്‍ശനം. പഴഞ്ചന്‍ സങ്കല്‍പ്പങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക എന്നതല്ലാതെ പുതുതായൊന്നും പറയുന്നില്ല  എന്നാണു   ആധുനികതാ വാദികളുടെ എതിര്‍പ്പിനു കാരണം . എന്നാല്‍ പലപ്പോഴും, വിമര്‍ശകരുടെ അങ്ങേയറ്റത്ത്‌  അവരെക്കൊണ്ടങ്ങനെ പറയിപ്പിക്കുന്നത്  ആരാണെന്ന് അന്വേഷിച്ചു ചെന്നാല്‍ കാണുന്ന കാഴ്ച കൌതുക കരം ആയിരിക്കും.  പ്രബലരായ ഖനന,കാർഷിക,വ്യവസായ, കമ്പോള ശക്തികൾ  ഈ നിയമത്തിനെതിരെ അതിശക്തമായ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് നടത്തുന്നതില്‍ അതിശയിക്കാന്‍ എന്തിരിക്കുന്നു..! വര്‍ധിച്ചു വരുന്ന പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങള്‍ക്കും അനുബന്ധ കെടുതികള്‍ക്കും പരിഹാരം നിര്‍ദ്ദേശിക്കാന്‍  സാങ്കേതിക വിദ്യകള്‍ക്ക്  കഴിയാതെ പോകുന്നത് ആധുനികതാ വാദികളുടെ വായടിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.

ആധുനികതാ വാദികള്‍ പറയുന്നത് ശരിയാണ്. ഈ നിയമം ഒരു പുതിയ കാര്യമൊന്നുമല്ല, അതാവശ്യപ്പെടുന്നത്  വളരെ പഴയ ഒരു കാര്യമാണ് -  "പെറ്റമ്മയെ  പുറങ്കാല് കൊണ്ടു  തൊഴിക്കരുത് ."
***********************************************************************************
നിയമത്തിന്റെ  സ്പാനിഷ്‌  ഭാഷയിലുള്ള മൂല രൂപത്തിന്റെ ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയെ അധികരിച്ചെഴുതിയതാണ് ലേഖനം.
വിവര ശേഖരണത്തിന് കടപ്പാട് : ദി ഗാര്‍ഡിയന്‍ , പച്ചമാമ അലയന്‍സ് ,Protect Our Manoomin

ഇത് ദേവഭൂമിയോ ?

ഹിമവാന്റെ മടിത്തട്ടില്‍

                അധികാരത്തിന്‍റെ അപ്പകഷ്ണം ഏവരേയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. എത്ര ചെറുതായാലും അത് കൈക്കലാക്കുന്നതിനായി ആത്മാഭിമാനം വരെ അടിയറ വെയ്ക്കാന്‍ മടിയില്ല എന്ന നിലയിലേക്ക് നമ്മള്‍ തരം താണുപോകുന്നത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ സമ്പ്രദായത്തിന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ അപചയമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. എന്നാല്‍ ഇവിടെ ഒരുകൂട്ടം ഗ്രാമീണര്‍ തങ്ങളുടെ മണ്ണും മരവും വെള്ളവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള പ്രക്ഷോഭത്തിന്‍റെ ഭാഗമായി തങ്ങള്‍ക്കു വച്ച് നീട്ടിയ അപ്പ കഷണങ്ങളെ വലിച്ചെറിഞ്ഞു കളഞ്ഞിരിക്കുന്നു.. ഹിമാചല്‍ പ്രദേശിലെ കിണോര്‍ (Kinnaur) എന്ന മലയോര ജില്ലയിലെ ഉര്ണി (Urni), യുല (Yula), ചഗോന്‍( Chagaon) , മിറ് (Miru) എന്നീ നാല് പഞ്ചായത്തുകളിലേക്കുള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തുടര്‍ച്ചയായ രണ്ടാം തവണയും മത്സരിക്കാനാളില്ലാതെ മാറ്റി വച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഈ നാല് പഞ്ചായത്തുകളില്‍ 22 വാര്‍ഡുകളിലായി 3326 വോട്ടര്‍മാരുണ്ട്. എന്നാല്‍ ഇവരില്‍ ആരും തന്നെ നവംബര്‍ മുപ്പതിന് നടത്താനുദ്ദേശിച്ചിരുന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് നോമിനേഷന്‍ കൊടുത്തില്ല. സീറ്റ് കിട്ടാനായി നേതാക്കന്മാരുടെ വീടുകളില്‍ അട്ടിപ്പേറ് കിടക്കുകയും കിട്ടിയില്ലെങ്കില്‍ മറുകണ്ടം ചാടുകയും ചെയ്യുന്നത് നിത്യ സംഭവമായി തീര്‍ന്നിരിക്കുന്ന നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് ഇത്തരമൊന്ന് നടക്കണമെങ്കില്‍ അതിന്റെ പുറകില്‍ കാര്യമായെന്തെങ്കിലും തന്നെ വേണം അല്ലെ ?

സമൃദ്ധമായ പ്രകൃതി സമ്പത്ത് കൊണ്ട് അനുഗ്രഹീതമാണ് ഹിമാചല്‍ പ്രദേശ്‌ എന്ന “ദേവഭൂമി”യിലെ കിണോര്‍ ജില്ല . മണ്ണും മരവും ജീവജാല ങ്ങളുമായി സവിശേഷമായ ആത്മ ബന്ധം സൂക്ഷിക്കുന്ന സാധാരണ മനുഷ്യരാണ് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നത്. സത് ലജ് നദിയുടെ തീരത്ത് കൃഷിയും മറ്റു പരമ്പരാഗത ജോലികളും ഒക്കെ ചെയ്താണ് ഇവര്‍ ജീവിതം തള്ളി നീക്കിയിരുന്നത്. അങ്ങനെയിരിക്കുമ്പോഴാണ് വികസനത്തിന്റെ പുതിയ സമവാക്യങ്ങളുയര്‍ത്തി ഹിമാചല്‍ സര്‍ക്കാര്‍ 1,000 MW ശേഷിയുള്ള Karcham Wangtoo Hydroelectric Project മായി രംഗത്ത് വരുന്നത്. പതിവ് പോലെ പ്രോജക്റ്റ്‌ നടപ്പിലായാല്‍ ഉണ്ടാകുന്ന വ്യവസായ-വികസന നേട്ടങ്ങള്‍, തൊഴില്‍ സാധ്യതകള്‍,പ്രോജക്റ്റ്‌ മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന പ്രശ്നങ്ങള്‍ക്ക് ഭീമമായ നഷ്ട പരിഹാരം തുടങ്ങി വാഗദാനങ്ങളുടെ പെരുമഴ തന്നെ ഉണ്ടായി. പക്ഷെ വാഗ്ദാനങ്ങളെല്ലാം കടലാസില്‍ ഒതുങ്ങി. പരാതിയുമായി സര്‍ക്കാരിനെ സമീപിച്ചപ്പോള്‍ അധികാരികള്‍ നിസ്സഹായരായി കൈ മലര്‍ത്തി. സര്‍ക്കാരിന് ഇക്കാര്യത്തില്‍ പരിമിതികള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. Jaypee Karcham Hydro Corporation Limited (JKHCL) എന്ന സ്വകാര്യ കമ്പനി Build-Own-Operate (BOO) വ്യവസ്ഥയില്‍ ആണ് പദ്ധതി നിര്‍മ്മിക്കുന്നത്.സ്വകാര്യ മേഖലയില്‍ നിര്‍മ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജല വൈദ്യുത പദ്ധതികളില്‍ ഒന്നാണ് ഇത്. ജയപ്രകാശ്‌ അസ്സോസിയെറ്റ്‌സിന്‍റെ ( അല്ലെങ്കില്‍ Jaypee ഗ്രൂപ്പിന്‍റെ) കോര്‍പ്പറേറ്റ് സാമ്രാജ്യത്തിലുള്ള കമ്പനിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് സര്‍ക്കാരിന് തീര്‍ച്ചയായും പരിമിതി കാണുമല്ലോ.....!
 
പ്രദേശത്തെ പാരമ്പര്യ ജല സ്രോതസ്സുകളെയും ജൈവ പ്രകൃതിയെയും വന സമ്പത്തിനെയും പദ്ധതി ഏറെ നാശം വരുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പദ്ധതി നിര്‍മാണം മൂലമുള്ള മലിനീകരണം വേറെയും. “ പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി ഒരുപാട് പേരുടെ വീടുകള്‍ തകര്‍ത്തു കളഞ്ഞു. ഞങ്ങളുടെ പ്രദേശമാകെ മലിനമാക്കി” Karcham Wangtoo Sangharsh Samiti പ്രസിഡണ്ട്‌ വിനയ്‌ നേഗിയുടെ വാക്കുകളില്‍ അടങ്ങാത്ത രോഷമുണ്ട്. പദ്ധതി നടത്തിപ്പിന് വേണ്ട No-objection certificate (NoC) പഞ്ചായത്തില്‍ നിന്ന് കമ്പനിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ല എന്ന് ഹിമലോക് ജാഗ്രിതി മഞ്ചിന്റെ പ്രവര്‍ത്തകന്‍ R.S. നേഗി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. “സര്‍വേ നടത്താനും വീടുകള്‍ പൊളിച്ചു മാറ്റാനും വന്ന ആളുകളെ പിന്നെ കണ്ടതേയില്ല, വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട പണത്തിനു പകരം കിട്ടിയത് തുച്ഛമായ തുക.കാര്‍ഷിക വിളകള്‍ നശിപ്പിച്ചതിന് നഷ്ട പരിഹാരം ഒന്നും തന്നിട്ടില്ല”- ഉര്ണി ഗ്രാമ പഞ്ചായത്തിലെ ബ്രാഹ്മി ദേവി പറയുന്നു. പദ്ധതി നടത്തിപ്പുകാരും സര്‍ക്കാരും തങ്ങളുടെ ന്യായമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്ക് പരിഹാരം കാണുന്നത് വരെ തങ്ങളുടെ പ്രക്ഷോഭം തുടര്‍ന്ന് കൊണ്ട് പോകുമെന്നാണ് ഇവര്‍ പറയുന്നത്. അതിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പു ബഹിഷ്കരണവും.

2010 ഡിസംബര്‍ 28 മുതല്‍ 2011 ജനുവരി 1 വരെ സംസ്ഥാനത്ത് നടന്ന ത്രിതല പഞ്ചായത്ത് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഈ നാല് പഞ്ചായത്തുകളും ബഹിഷ്കരിച്ചിരുന്നു. അതേ തുടര്‍ന്ന് പുതിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നവംബര്‍ 30 നു നടത്താന്‍ തീരുമാനിച്ചു വിജ്ഞാപനമിറക്കി. നോമിനേഷന്‍ കൊടുക്കേണ്ട അവസാന തീയതി നവംബര്‍ 16 നു അവസാനിച്ചുവെങ്കിലും ഒരാള്‍ പോലും പത്രിക സമര്‍പ്പിച്ചില്ല. ചെറിയ ഇടവേളക്കു ശേഷം വീണ്ടും പുതിയ വിജ്ഞാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് . അതിനു മുന്‍പെങ്കിലും ഇവരുടെ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്ക് പരിഹാരം ലഭിക്കുമോ..?

മേല്‍പ്പറഞ്ഞ രീതിയിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങള്‍ ഹിമാചലില്‍ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവമല്ല. ജല വൈദ്യുത പദ്ധതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരിഹാരം കാണാത്ത നിരവധി പ്രശ്നങ്ങള്‍ ഷിംല, ചമ്പ , കുളു ജില്ലകളിലുമുണ്ട്. തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങള്‍ സംരക്ഷിക്കേണ്ട ബാധ്യതയുള്ള സര്‍ക്കാര്‍ പദ്ധതി നടത്തിപ്പ് പൂര്‍ണമായും സ്വകാര്യ മേഖലക്ക് വിട്ടു കൊടുത്തിട്ട് കൈയും കെട്ടി നോക്കി നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ പൊതു ജനത്തിന് കടുത്ത പ്രതിഷേധ നടപടികള്‍ സ്വീകരിച്ചേ മതിയാകൂ.
 >> >> >>
കടപ്പാട് : ഹിമവാണി , ദി ഹിന്ദു
 
കുറിപ്പ് : നൈനാദേവി ജ്വാലാമുഖി തുടങ്ങി നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളും മറ്റു തീര്‍ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളും ഉള്ളത് കൊണ്ടാണ് ഹിമാചല്‍ പ്രദേശിനെ "ദേവ് ഭൂമി" എന്ന് വിളിക്കുന്നത്‌ . ഋഷികേശ്, ഹരിദ്വാര്‍ , ബദരിനാഥ് , കേദാര്‍നാഥ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള തീര്‍ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് ഉത്തരാഖണ്ടിനെയും "ദേവ് ഭൂമി "എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട് . ഇവ രണ്ടും അയല്‍ സംസ്ഥാനങ്ങളാണ് .